Genel Enflasyonun Çok Üzerinde: Kirada %51,1 Krizi
Nisan 2026 verileri, tablonun vahametini gözler önüne seriyor. Tüketici enflasyonu yıllık bazda %32,37 seviyesindeyken, kira enflasyonunun %51,1’e ulaşması, barınma maliyetlerinin kontrol edilemez bir noktaya geldiğini kanıtlıyor.
Fatih Keresteci: Otorite enflasyonu yenmek istiyorsa bu kiraları indirmek zorunda. Başka bir çıkış hikayesi yok.
Keresteci’ye göre kira; eğitimden sağlığa, restoran zincirlerinden hizmet sektörüne kadar her alanda fiyatlama davranışlarını bozuyor. İşletme maliyetlerini yukarı çeken yüksek kiralar, iğneden ipliğe her üründe “kira zammı” olarak karşımıza çıkıyor.
Asgari Ücretin Kira Karşısındaki Eriyişi
Veriler, 2021 öncesi ve sonrasındaki dramatik farkı ortaya koyuyor:
- Geçmiş: 2021 öncesinde bir asgari ücretle İstanbul’da ortalama bir ev kiralanabiliyor, üzerine yaşam masrafları için nakit kalabiliyordu.
- Bugün: İstanbul’da 100 metrekare bir evin ortalama kirası 40.512 TL’ye fırlamış durumda. Türkiye ortalaması ise 24.188 TL bandında.
- Paradoks: Asgari ücret dolar bazında son 5 yılda iki katına çıksa da, yüksek kira fiyatları nedeniyle satın alma gücü ve barınma kapasitesi sert bir düşüş yaşadı.
Krizi Bitirecek 4 Maddelik “Acil Reçete”
Kira fiyatlarını aşağı çekmek için sadece faiz artırımlarının yeterli olmayacağını savunan Keresteci, arz odaklı bir çözüm planı sundu:
- Hayalet Evler Sisteme: Vergi veya miras ihtilafları nedeniyle boş tutulan binlerce konut, yasal düzenlemelerle piyasaya arz edilmeli.
- Üreticiye Ucuz Kredi: Kredi muslukları alıcıya değil, konut üreten firmalara açılmalı; özellikle yeşil ve sürdürülebilir projelere finansman önceliği tanınmalı.
- Modern İnşaat ve Devlet Rolü: İnşaat sürelerini kısaltan prefabrik ve modüler sistemler yaygınlaştırılmalı, devlet arsa üretiminde aktif rol almalı.
- Arsa Spekülasyonuna Son: Arsa geliştirme süreçleri teşvik edilmeli ancak spekülatif fiyat artışlarına karşı vergi mekanizmaları işletilmeli.
Revize Edilen Yıl Sonu Beklentileri
Orta Doğu’daki savaşın tedarik zincirlerini kırması ve artan küresel belirsizlikler, Türkiye’nin 2026 hedeflerinde revizyona gidilmesine neden oldu:
- Enflasyon: %24’ten %29‘a,
- Politika Faizi: %30’dan %35‘e,
- Büyüme: %5 seviyelerinden %3,5 civarına güncellendi.
Gençler Eve Dönüyor
Barınma krizinin bir diğer yüzü ise sosyal yapıdaki değişim. Keresteci, 18-34 yaş arası gençlerin yüksek maliyetler nedeniyle bağımsız bir hayat kuramadığını ve aile evine geri dönmek zorunda kaldığını belirtti. Türkiye’nin bu noktada Yunanistan benzeri bir tabloya sürüklendiğini söyleyen ekonomist, “Deprem konutları dışında yeni üretim yapılmıyor. Barınma en temel haktır; üretim artırılmadığı sürece bu döngü kırılamaz,” uyarısında bulundu.