Barınma Maliyeti Asgari Ücreti Yuttu
Ekonomist ve Stratejist Fatih Keresteci’nin GYODER zirvesindeki çarpıcı analizlerine göre, kira artışları artık sadece bir barınma sorunu değil, genel maliyet artışlarının da temel nedeni. İstanbul’da 100 metrekarelik bir konutun ortalama kirası 40.512 TL’ye ulaşarak ülke ortalaması olan 24.188 TL’nin 1,67 katına çıktı.
Keresteci, 2021 öncesinde asgari ücretli bir çalışanın kira ödedikten sonra yaşamını idame ettirecek bir bütçeye sahip olduğunu, ancak bugün gelinen noktada asgari ücretin tek başına kira giderini dahi karşılayamaz hale geldiğini vurguladı. Son beş yılda asgari ücret dolar bazında iki kat artmasına rağmen, reel alım gücündeki bu gerileme, gençlerin yeniden aile evlerine dönmesine neden oluyor.
Çözüm İçin Üreticiye Destek Şart
Kira fiyatlarındaki yükselişin temelinde konut arzındaki yetersizliğin yattığını belirten Keresteci, çözüm için kamu ve özel sektör iş birliğine dikkat çekti. 2019 sonrası yapı kullanım izinlerindeki düşüşün ve deprem konutları dışındaki sınırlı üretimin krizin fitilini ateşlediğini ifade eden Keresteci, şu önerileri sıraladı:
- Üreticiye Finansman: Düşük faizli krediler doğrudan alıcıya değil, konut arzını artıracak üreticilere verilmeli.
- Hayalet Evler: Vergi veya miras sorunları nedeniyle boş tutulan konutlar hızla piyasaya kazandırılmalı.
- Modüler Teknolojiler: Prefabrik ve modüler yapı sistemleriyle üretim süreci kısaltılmalı.
- Arsa Spekülasyonu ile Mücadele: Devlet arsa üretimini artırmalı ve spekülatif fiyat artışlarının önüne geçmeli.
Jeopolitik Riskler Beklentileri Değiştirdi
Küresel arenadaki ABD-İran gerginliği de ekonomik tahminlerin yukarı yönlü revize edilmesine neden oldu. Savaşın maliyetleri artırması ve tedarik zincirlerini bozması sebebiyle Keresteci, yıl sonu enflasyon tahminini %24’ten %29’a, politika faizi beklentisini ise %30’dan %35’e çıkardı.
Türkiye ekonomisinin düşük büyüme ve yüksek faiz sarmalından kurtulabilmesi için barınma sorununun acilen çözülmesi gerektiğini belirten uzmanlar, özellikle erişilebilir konut üretimine odaklanan şirketlerin ve GYO sistemlerinin önümüzdeki dönemde kritik rol oynayacağının altını çiziyor.