Algoritmaların Piyasa Gerçekliği Tartışması
Sektör temsilcileri, GİB’in kullandığı Mekansal Veri Analiz Sistemi’nin piyasa şartlarından kopuk sonuçlar üretebildiğine dikkat çekiyor. Sistem algoritmalarının zaman zaman gerçek dışı değerlemeler yaptığı vurgulanırken, ilan fiyatlarının gerçek satış bedelini yansıtmadığı hatırlatılıyor. Denetimlerde banka ekspertiz raporları ve tapudaki fiili kayıtlar yerine yalnızca dijital ilan verileri üzerinden hareket edilmesinin sektörde huzursuzluk oluşturduğu ifade ediliyor.
Sistemdeki bir sapmayı ortaya koyan somut bir örnekte; Beylikdüzü’nde internete 12 milyon TL’den koyulan, pazarlık sonrası 9 milyon TL’ye satılan ve resmi ekspertiz raporunda değeri 8,1 milyon TL olarak belirlenmiş bir konuta, algoritma tarafından 23 milyon TL değer biçildiği görüldü. Hatalı hesaplama nedeniyle taraflara vergi dairesinden düzeltme yazısı gitti. Güvenli Ödeme Sistemi’nin yaygınlaşmasıyla birlikte bu tür değerleme ve beyan tartışmalarının daha da artması bekleniyor.
Tebligatı Alan İçin 15 Günlük Kritik Süre
Vergi dairelerince gönderilen resmi yazılarda, alıcı ve satıcılara 15 gün süre tanınıyor. Mükelleflerin bu süre içinde vergi dairesine dilekçe ile başvurması veya Dijital Vergi Dairesi üzerinden gerçek satış bedelini beyan ederek eksik kalan tapu harcı farkını ödemesi gerekiyor.
Beyanda Bulunmayana Vergi Ziyaı Cezası
Vergi Usul Kanunu’nun pişmanlık hükümlerinden yararlanılarak başvuru yapılsa dahi eksik kalan harç farkı tahsil ediliyor. Tebligata rağmen 15 gün içinde gerekli bildirimi yapmayan veya eksik beyanda direnen mükellefler hakkında ise vergi incelemesi başlatılarak vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanacak.
Alıcı da Satıcı da Eşit Derecede Sorumlu
Tapu harcı mevzuat gereği hem alıcı hem de satıcı için ayrı ayrı doğan bir yükümlülük. Bu nedenle tespiti yapılan usulsüzlüklerde vergi idaresi her iki tarafa da cezai işlem uygulayabiliyor. Taraflardan birinin ödeme yapmaması diğer tarafın kanuni sorumluluğunu kaldırmıyor; idare her iki yükümlü hakkında da takibatı sürdürüyor.
Tapu harcı denetimlerinde mağduriyet yaşamamak adına, internet ilan fiyatı ile satış tutarı arasındaki farkların ve banka kanalıyla yapılan para transferlerinin tapu beyanıyla tam uyumlu olmasına dikkat edilmesi gerekiyor.
