Hukuki süreçte mağduriyet yaşamamak için karıştırılmaması gereken üç temel kavram öne çıkıyor:
- Tapu Payı (Mülkiyet Hakkı): Tapu kaydı kimin adına çıkartılmışsa, hukuki açıdan taşınmazın maliki o eş olur. Evli olmak, tapudaki bu mülkiyet sahipliğini kendiliğinden değiştirmez veya diğer eşi otomatik olarak tapu hissedarı yapmaz.
- Katılma Alacağı (TMK m. 231, m. 236): 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren uygulanan “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” kapsamında eşler, evlilik içinde edinilen malın “artık değerinin” yarısını dava yoluyla talep edebilir. Ancak bu hak nakdi bir alacak hakkıdır; eşe tapu üzerinde doğrudan hissedarlık veya mülkiyet hakkı kazandırmaz.
- Bilirkişi Hesabı: Katılma alacağının tutarı mahkemece atanan bilirkişi tarafından hesaplanır. Evin güncel piyasa rayiç değerinden mevcut borçlar düşülerek net “artık değer” bulunur ve davacı eşe bu tutarın yarısı nakit alacak olarak tescil edilir.
Kişisel Mallar Hesaplamaya Dahil Edilmiyor
Hesaplama yapılırken dikkat edilmesi gereken en kritik husus ise kişisel mallardır. TMK m. 222 uyarınca evlilik öncesinde satın alınan gayrimenkuller ile evlilik süresince miras, bağış veya karşılıksız ivaz yoluyla intikal eden mülkler “kişisel mal” kabul edilir. Kişisel mallar artık değer hesabına girmez; aksini iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür.
Eş Tapuya Nasıl Ortak Yapılır?
Eğer eşler evin tapuda da resmen yarı yarıya ortak (paylı mülkiyet) olmasını istiyorlarsa, bunun otomatik gerçekleşmeyeceğini bilerek şu yolları izlemelidir:
- Satın Alma Anında Yarı Hisseli Tescil (En Kolay Yöntem): Ev satın alınırken Tapu Müdürlüğü’ndeki tescil aşamasında taraflar gayrimenkulü 1/2 (yarı yarıya) hissedar / paylı mülkiyet olarak satın aldıklarını beyan ederler. Böylece her iki eşin de ismi tapu senedine doğrudan tescil edilmiş olur.
- Sonradan Hisse Devri Veya Bağış Yapılması: Eğer ev önceden sadece bir eşin üzerine alınmışsa; tapu sahibi olan eş, Tapu Müdürlüğü’ne başvurarak evin 1/2 hissesini diğer eşe devredebilir (satış veya bağış yoluyla). İşlem tamamlandığında tapu resmi olarak ortak mülkiyete dönüşür.
- Aile Konutu Şerhi Koydurmak (Satışı Engelleme Güvencesi): Tapuyu yarı yarıya yapmadan da evi hukuki güvence altına almak mümkündür. Eşlerden biri, e-Devlet veya ilgili Tapu Müdürlüğü üzerinden evin yaşadıkları “Aile Konutu” olduğunu beyan ederek Aile Konutu Şerhi (TMK m. 194) işletebilir. Bu işlem tapuyu yarı yarıya yapmaz ancak tapu sahibi olan eşin diğer eşin açık rızası olmadan evi satmasını, ipotek ettirmesini veya devretmesini engeller.
Tapuda tek başınıza adınızın yazılı olması sizi maddi yükümlülüklerden tamamen korumadığı gibi; diğer eş de tapuda tescili bulunmadığı sürece evi doğrudan yarı yarıya “mülk edinmiş” sayılmaz. Gerçek bir ortaklık için tapuda paylı tescil yapılması ya da hukuki koruma için Aile Konutu Şerhi konulması gerekir.
